Contemplations on Spirit 'In this blog I contemplate the means to understand one self and the motivation that moves us to unfold in heart and soul.'
Tumpek Landep - de scherpte van de geest
Tumpek Landep is een dag die anders beweegt door de tijd.
Een dag die uitnodigt om te openen,
misschien omdat de tijd zelf anders voelbaar wordt
in het samenkomen van cycli.
Een moment waarop niet alleen objecten worden gereinigd en gezegend,
maar waarop ook iets in onszelf wordt aangesproken.
De scherpte van onze geest.
De helderheid van onze intentie.
We kennen allemaal wel de behoefte aan bezinning, van tijd tot tijd.
De één wat meer dan de ander.
Het verlangen om tijd te plaatsen in relatie tot iets groters,
is van alle tijden.
Deze dag is een moment van bezinning dat vaak gedeeld wordt met dierbaren en naasten.
Een dag waarop we samenkomen en ieder iets bijdraagt aan een selamatan - een gezamenlijke, heilige maaltijd.
Centraal daarin staat vaak de toren van gele rijst, de tumpeng, die verwijst naar de berg Meru.
In de Javaanse en bredere hindoeïstische kosmologie wordt Meru gezien als het middelpunt van het universum: een plek waar verschillende werelden elkaar raken.
De vorm van de rijstberg herinnert aan die verbinding tussen het aardse en het spirituele - een centrum waar alles samenkomt.
In oude verhalen wordt verteld dat het eiland Java zelf ooit in balans werd gebracht door het dragen van heilige krachten, soms verbeeld als rustend op een schildpad. Beelden zoals deze laten zien hoe de wereld niet alleen fysiek wordt begrepen, maar ook als een levend geheel waarin mens, natuur en kosmos met elkaar verbonden zijn.
Aan het eind van de dag, na meditatie, reiniging en het brengen van offers bij de heiligdommen, wordt deze gezamenlijke maaltijd genuttigd.
Als een moment van afronding, en tegelijkertijd als bezinning richting een nieuwe cyclus.
De oudste krijgt daarbij altijd het eerste bordje, uit eer.
Op die manier draagt iedereen bij, en wordt de onderlinge verbondenheid zichtbaar in iets heel eenvoudigs.
De gerechten die worden bereid dragen elk een eigen betekenis en verwijzen naar de elementen van de nawa sanga - de acht windrichtingen met Shiva in het centrum.
Waar deze dag vandaan komt
Tumpek Landep komt voort uit een oud tijdssysteem dat anders kijkt naar tijd dan wij gewend zijn.
Gelaagd en dus niet lineair.
Binnen de Javaanse en Balinese traditie lopen meerdere cycli tegelijk. De dag ontstaat uit de samenkomst van de 7-daagse week en de pasaran : een 5-daagse cyclus die een eigen ritme en betekenis draagt.
De pasaran, een andere manier van voelen
Waar de meeste mensen alleen de week kennen, leeft in de traditie ook de pasaran.
Vijf dagen die niet alleen tijd aangeven, maar kwaliteit dragen:
Legi, Pahing, Pon, Wage en Kliwon.
Binnen verschillende interpretaties worden deze vijf dagen ook in verband gebracht met vijf elementen of krachten, vaak gekoppeld aan een Shivaïstisch kader waarin energie zich voortdurend verplaatst en transformeert. De dagen staan dan niet los van elkaar, maar vloeien in elkaar over als een continu proces.
Kliwon - de dag van Tumpek Landep - wordt vaak ervaren als stiller, dieper.
Een dag waarop dingen zichtbaarder worden die normaal onder de oppervlakte blijven. Omdat de waarneming scherper wordt.
Als je op de website van
Stichting B-Nice kijkt, vind je uitgebreide informatie over de primbon en ook hoe de mogelijkheid om een eigen berekening te maken.
Een canang is klein offerbakje, opgebouwd uit bladgroen, hierboven pisangblad, bloemen, rijst en andere elementen die samen een geheel vormen en en betekenis hebben. De kleuren die hierin terugkomen zijn niet willekeurig, maar verwijzen naar een ordening die ook binnen de traditie wordt herkend: elke kleur draagt een richting, een kwaliteit en een aspect van bewustzijn. Wit, rood, geel en donker tonen samen een beweging van begin, kracht, rijping en diepte, met het centrum als punt van balans. In het centrum ligt een voorbeeld van de Trimurti, vertegenwoordigd door een schijfje pisang, ongekookte rijst en siriblad. In die samenstelling ligt iets besloten dat verder reikt dan het zichtbare. Door dit te maken en aan te bieden, brengen we als het ware het geheel bijeen. Niet omdat we iets weggeven, maar omdat we erkennen wat er al is. In die zin offeren we niet alleen iets kleins, maar weerspiegelen we in het klein het grotere geheel - een herinnering aan hoe het universum zich ook in ons ordent.
Landep betekent: scherp.
In de meest letterlijke zin verwijst deze dag naar alles wat een snede heeft - wapens, messen, en in het bijzonder de keris.
Binnen de traditie worden deze objecten gereinigd, verzorgd en gezegend. Niet alleen als gebruiksvoorwerpen, maar als dragers van geschiedenis, intentie en kracht.
Via kennislijnen zoals die bewaard worden, op de website van Dave wordt duidelijk dat een keris nooit alleen een object is. Het is een ontmoeting tussen materie en bewustzijn. De diepere laag van Tumpek Landep ligt ergens anders.
Niet buiten ons, maar in ons denken. De dag gaat uiteindelijk niet over wat je in je hand hebt,
maar over hoe je kijkt.
Binnen de Kejawen en Kapitayan traditie verschuift de aandacht van het object naar de geest.
Waar is je denken helder? - Waar is het vertroebeld geraakt?
Waar reageer je automatisch?- En waar kies je bewust?
Tumpek Landep nodigt uit tot het terugkijken naar jezelf, om oordeelloos te aanschouwen.
Wat deze dag extra bijzonder maakt, is dat zij samenvalt met het begin van een
nieuwe windu - een achtjarige cyclus binnen de Javaanse kalender.
Een windu vormt een langzamere laag in het geheel van tijd, waarin jaren zich in een vaste volgorde herhalen.
Het samenvallen van deze dag met het begin van zo’n cyclus geeft een extra moment van markering. Niet als vaststaand gegeven, maar als een samenkomen van ritmes binnen een groter geheel.
Slijpen is vertragen
Scherpte ontstaat niet door harder te gaan.
Maar door stil te worden.
In die stilte wordt zichtbaar:
- welke gedachten blijven terugkomen
- waar spanning zit
- waar intentie niet meer klopt
Het slijpen van de geest is geen actie.
Het is een verfijning.
Laag voor laag.
Bhinneka Tunggal Ika
In de gelaagde geschiedenis van Indonesië komen verschillende invloeden samen die naast elkaar blijven bestaan. Oudere tradities vormen daarin een basis, waar in de loop van de tijd nieuwe lagen aan zijn toegevoegd. Dat syncretische karakter laat zien dat betekenis niet vastligt in één vorm, maar zich blijft ontwikkelen.
Misschien zijn we, ieder op onze eigen manier, allemaal op zoek naar houvast en bezinning. In een tijd waarin informatie vrij toegankelijk is en de wereld kleiner lijkt geworden, ontstaat ook ruimte om zelf te onderzoeken, te voelen en betekenis te geven. Vormen en overtuigingen verschuiven, maar het verlangen om ons te verhouden tot iets groters blijft.
Door inzicht te krijgen in tradities en gebruiken, en te zien waar ze toe dienen, kan er iets van begrip ontstaan. Niet alleen voor de ander, maar ook voor hoe verschillende wegen naast elkaar kunnen bestaan. Bhinneka Tunggal Ika - eenheid in verscheidenheid - de mooie spreuk uit de Kakawin van Prins Sutosoma, wordt daarmee iets wat ervaren kan worden.
Tumpek Landep kan in deze tijd zo’n moment zijn.
Een dag waarop we niet alleen kijken naar wat zichtbaar is, maar ook naar wat daaronder ligt.
Waar deze dag ooit verbonden was aan wapens en gereedschap,
geldt dezelfde vraag nu net zo goed voor andere dingen.
Bijvoorbeeld aan de manier waarop je informatie tot je neemt.
Alles wat je gebruikt, vormt je denken.
Dus de vraag wordt:
gebruik jij deze dingen bewust,of vormen ze jou?
Misschien is dit een moment om even stil te staan.
Om te kijken waar jouw aandacht ligt, en wat er aangescherpt mag worden.
In mijn praktijk werk ik met deze en andere tradities
als ingang tot bewustwording en afstemming.
Als je voelt dat je daar verder in wil verdiepen,
ben je welkom - Neem gerust
contact met me op
Selamat Rahayu
